Włókno węglowe, aluminium czy tytan: jaki materiał do jakiego zastosowania?
Coque iPhone en fibre de carbone tissée Fibernium, finition FIBRE, vue de dos

Włókno węglowe, aluminium i tytan: żaden z tych materiałów nie wygrywa wszędzie. Przy tej samej objętości najlżejszy jest kompozyt węglowy, o gęstości około 1,6 g/cm³, który sprawdza się najlepiej, gdy element pracuje wzdłuż włókien. Aluminium znacznie lepiej przewodzi ciepło, a tytan opiera się korozji i ma wysoką granicę plastyczności. Właściwy wybór zależy więc od obciążenia, ciepła do odprowadzenia i masy do zaoszczędzenia, a nie od ogólnego rankingu.

To porównanie porządkuje też pewną kwestię: etui z tkanego włókna węglowego pokrywa tył telefonu, ale nie zastępuje jego ramy.

W skrócie

  • Gęstość: około 1,6 g/cm³ dla kompozytu węglowego, 2,8 dla aluminium, 4,4 dla tytanu grade 5.
  • Sztywność: tkanina węglowa niemal dorównuje aluminium przy znacznie mniejszej masie, ale karbon zależy od ułożenia włókien, w przeciwieństwie do metali.
  • Zastosowania: karbon do odciążenia elementu o znanych obciążeniach, aluminium do odprowadzania ciepła, tytan do środowisk korozyjnych.

Włókno węglowe, aluminium, tytan: co mówią liczby?

Oto wartości referencyjne w temperaturze pokojowej. Pokazują rzędy wielkości: każdy stop i każdy kompozyt ma własne parametry.

Właściwość Węgiel/epoksyd (tkanina) Węgiel/epoksyd (jednokierunkowy) Aluminium Tytan grade 5
Gęstość (g/cm³) 1,6 1,6 2,8 4,4
Sztywność, moduł Younga (GPa) 70 135 wzdłuż włókien, 10 w poprzek 73 115
Wytrzymałość (MPa) 600 (zerwanie przy rozciąganiu) 1500 (zerwanie przy rozciąganiu) 275 (granica plastyczności) 830 (granica plastyczności)
Przewodność cieplna (W/m·K) nieuwzględniona nieuwzględniona 217 16,7

Źródła: tabela ACP Composites dla kompozytów (żywica epoksydowa, 50% włókien w tkaninie, 60% w układzie jednokierunkowym), wykład C. Gariona, CERN dla metali.

Uwaga na wiersz „wytrzymałość”: nie porównuje tego samego. W przypadku metali jest to próg, powyżej którego odkształcenie staje się trwałe. W przypadku kompozytów jest to naprężenie niszczące. Liczby te wskazują tendencję, a nie zwycięzcę. Nie uwzględniliśmy przewodności karbonu: zależy od włókna, żywicy i ułożenia, a nasze źródła nie podają porównywalnej wartości.

Dlaczego włókno węglowe jest jednocześnie lekkie i sztywne?

Tabela to pokazuje, jeśli podzielić sztywność przez gęstość, co inżynierowie nazywają sztywnością właściwą. Nasze obliczenia na podstawie tych wartości dają około 44 dla tkaniny węglowej, 84 dla układu jednokierunkowego wzdłuż włókien i 26 zarówno dla aluminium, jak i tytanu. Innymi słowy, przy tej samej sztywności w osi pracy element z karbonu wymaga mniejszej masy.

Druga strona medalu mieści się w dwóch liczbach: 135 GPa wzdłuż włókien, 10 GPa w poprzek. Kompozyt jednokierunkowy jest bardzo sztywny w jednym kierunku i znacznie bardziej podatny w drugim. Metal natomiast zachowuje się tak samo we wszystkich kierunkach. Dlatego warstwy karbonu często układa się na przemian w różnych kierunkach, co opisujemy w naszym dossier o produkcji włókna węglowego.

Wartości te dotyczą kompozytów tkanych lub jednokierunkowych. W karbonie kutym włókna są rozmieszczone losowo, więc nie należy stosować do niego tych liczb wprost. Różnice wyjaśniamy w artykule karbon kuty czy tkane włókno węglowe.

Kiedy aluminium jest najlepszym wyborem?

Gdy trzeba odprowadzać ciepło. Przy 217 W/m·K wobec 16,7 dla tytanu grade 5 aluminium z tabeli przewodzi ciepło około 13 razy lepiej. To znaczna różnica w przypadku urządzenia pełnego elektroniki.

Dobrym przykładem jest smartfon. Apple przedstawia obudowę iPhone'a 17 Pro jako jednolity korpus ze stopu aluminium serii 7000, lekki, wytrzymały i dobrze przewodzący ciepło, połączony z komorą parową dla lepszego rozpraszania ciepła. Dwie generacje wcześniej iPhone 15 Pro miał ramę z tytanu, o czym przypominamy w przewodniku po serii iPhone 15. Materiał podąża więc za aktualnymi priorytetami, bez ostatecznej hierarchii.

Kiedy tytan jest niezbędny?

Tytan jest cięższy od aluminium: według tabeli około 1,6 raza. Ma sens wtedy, gdy ta masa daje coś w zamian. Royal Society of Chemistry wymienia dwa główne atuty: jego stopy są stosowane w lotnictwie i astronautyce ze względu na niską gęstość i odporność na ekstremalne temperatury, a odporność na korozję sprawia, że używa się go w skraplaczach elektrowni i w kontakcie z wodą morską.

Liczy się też granica plastyczności: 830 MPa dla grade 5 z tabeli wobec 275 MPa dla referencyjnego aluminium. I tu porównanie zależy od stopu. W tym samym roku Apple wybrał dla iPhone'a Air ramę z tytanu grade 5 i podaje, że przewyższa ona jego wymagania dotyczące odporności na zginanie. W bardzo cienkim telefonie to właśnie tę cechę marka podkreśla.

Jaki materiał wybrać w zależności od zastosowania?

Państwa priorytet Materiał, na który warto spojrzeć najpierw Na co uważać
Oszczędność masy elementu o znanych obciążeniach Włókno węglowe Ułożyć włókna zgodnie z obciążeniami
Odprowadzanie ciepła Aluminium Właściwości bardzo zależne od stopu
Odporność na wodę morską lub korozję Tytan Wyraźnie większa masa
Praca w wysokich temperaturach Tytan W karbonie granicę użytkowania wyznacza żywica

Ten ostatni wiersz jest ważny: w kompozycie pracuje nie tylko włókno, ale też żywica, która je utrzymuje. Karta materiału nie wystarczy, trzeba spojrzeć na gotowy element.

Co te różnice zmieniają w smartfonie lub akcesorium?

Trzeba odróżnić ramę od etui. Rama stanowi konstrukcję urządzenia i uczestniczy w zarządzaniu ciepłem: tam powyższe liczby znaczą najwięcej. Etui pełni inną rolę: okrywa telefon, a o jego wyborze decydują głównie widoczny materiał, dotyk i przydatne funkcje, takie jak MagSafe.

Właściwości surowego materiału nie mówią zresztą nic o zachowaniu etui podczas upadku. Wyjaśniamy to w artykule o ochronie, jaką dają etui z karbonu.

W Fibernium FIBRE to prawdziwa płyta z tkanego karbonu; FORGE i BRUTE są z karbonu kutego; MAILLE łączy splot karbonu i aramidu. GIVRE i HYBRIDE z linii „Style carbone” są z włókna szklanego: to porównanie ich nie dotyczy.

Rada Fibernium: prosimy uważać na argumenty sprowadzające materiał do jednej liczby. „Mocniejszy niż stal” nic nie znaczy bez określenia, w jakiej osi, z jaką żywicą i w porównaniu z jakim pomiarem. Lepiej zapytać, z czego wykonano element i jak ma pracować.

Aby zobaczyć te materiały z bliska:

Najczęściej zadawane pytania

Czy włókno węglowe jest wytrzymalsze od aluminium?

Wzdłuż włókien kompozyt osiąga wysokie wartości: 1500 MPa przy zerwaniu dla układu jednokierunkowego z tabeli. Wynik zależy jednak od ułożenia, żywicy i przyjętego pomiaru. Nie ma jednej odpowiedzi, zwłaszcza poza osią włókien.

Czy tytan jest lżejszy od aluminium?

Nie. Według podanych wartości tytan grade 5 ma gęstość 4,4 wobec 2,8 dla aluminium. Jego zaletą jest granica plastyczności i odporność na korozję, a nie sama lekkość.

Czy karbon kuty ma takie same właściwości jak tkany?

Nie, a liczby z tego artykułu nie mają do niego bezpośredniego zastosowania. Włókna są w nim ułożone losowo, podczas gdy tabela opisuje tkaniny i warstwy jednokierunkowe.

Dlaczego Apple zmienia materiał między generacjami?

Apple nie wyjaśnia wszystkich swoich decyzji. Komunikaty firmy podkreślają przewodzenie ciepła przez aluminium w iPhonie 17 Pro i odporność tytanu na zginanie w iPhonie Air: każdy model ma własne priorytety.

Przeczytaj także